Fruitwei Zammelen

In Zammelen staan de karakteristieke hoogstamboomgaarden symbool voor het Haspengouwse landschap. Maar dat erfgoed staat onder druk. Veel boomgaarden verdwijnen of raken in verval. Twee jaar geleden besloot onze tuinman daar iets aan te doen: hij organiseerde een boomgaardcafé voor eigenaars uit het dorp. Wat begon als een gesprek rond gedeelde bezorgdheden, groeide uit tot een buurtinitiatief dat erfgoed, biodiversiteit en buurtbewoners met elkaar verbindt.

DE ZORG OM EEN VERDWIJNEND LANDSCHAP

De hoogstamboomgaarden in Haspengouw zijn een unieke troef voor de regio. Toch zag onze tuinman hoe ze steeds vaker verwaarloosd raakten. Na de Tweede Wereldoorlog veranderde de fruitteelt in Limburg grondig. Kleinschalige boomgaarden vroegen veel onderhoud en brachten weinig op. Eigenaars stonden er vaak alleen voor, bomen en hagen werden niet vervangen en oude toegangspoorten – de typische ‘briers’ – raakten in verval.

HET BOOMGAARDCAFE

Om de toekomst van de hoogstamboomgaarden in Zammelen veilig te stellen, organiseerde De Tuin van Agatha samen met het Regionaal Landschap Haspengouw & Voeren, de lokale afdeling van Natuurpunt een boomgaardcafé. Hun ambitie? Inzicht krijgen in de noden, bezorgdheden en uitdagingen van de boomgaardeigenaars uit het dorp – geen professionelen, wel Zammelaars die met zorg en passie een kleine(re) boomgaard onderhouden naast hun dagelijkse job.

Tijdens het café wisselden de eigenaars ervaringen uit over onderhoud, biodiversiteit en de historische waarde van hun boomgaarden. Het was een laagdrempelig initiatief: koffie, een klein hapje en een vriendelijke sfeer zorgden ervoor dat iedereen zich welkom voelde, van beginnende tot ervaren eigenaars.

Het boomgaardcafé bleek een schot in de roos. Een aantal deelnemers wilde samen actie ondernemen. Zo ontstond Fruitwei Zammelen.

SAMEN WERKEN, SAMEN OOGSTEN

Fruitwei Zammelen draait volledig op vrijwilligers en werkt samen met partners zoals Natuurpunt en de gemeente. De vrijwilligers van de vereniging onderhouden hun boomgaarden samen. Ze delen materiaal, wisselen kennis uit en helpen elkaar bij het snoeien of oogsten. De vereniging organiseert ook infomomenten over boomgaardbeheer en landschapszorg. Zo kunnen ervaren eigenaars hun vakmanschap doorgeven aan anderen. Het resultaat van Fruitwei is dan ook duidelijk aanwezig in het dorp: bewoners leren elkaar beter kennen en nemen samen de zorg voor het landschap op zich.

KLEINE INITIATIEVEN, GROOT IMPACT

Om mensen te betrekken trok onze tuinman van deur tot deur.

Een eerste enquête bij de inwoners leverde meteen een concreet resultaat op. Veel bewoners wilden nieuwe bomen planten. Tijdens een gezamenlijke plantactie werden dit plantseizoen meer dan honderd hoogstam fruitbomen aangeplant. Ook andere landschapselementen krijgen aandacht: in samenwerking met 'Erfgoeddoeners' loopt er een project voor het herstel van de historische toegangspoorten tot de boomgaarden, de zgn. 'briers'.

ERFGOED OM VAN TE PROEVEN EN TE BELEVEN

Het fruit van de boomgaarden wordt verwerkt tot appelsap en stroop. Voor het persen werken we samen met Fruitdas, een lokaal bedrijf dat het Haspengouwse hoogstamfruit verwerkt. Bewoners plukken zo letterlijk de vruchten van hun inzet. ‘Mensen zijn trots op die producten’ .

De vereniging wil de boomgaarden ook zichtbaar maken voor bezoekers. Er zijn plannen voor een hoogstambomenwandelingedApp. Zo kunnen wandelaars meer leren over de geschiedenis van het Limburgse landschap.

ONTMOETING, DUURZAAMHEID EN LOKALE TROTS

Fruitwei Zammelen is nog jong, maar het initiatief heeft al een en ander in beweging gezet. Het bewijst dat erfgoed niet vast hoeft te zitten in het verleden, maar dat het ook vandaag mensen kan samenbrengen, bijdragen aan duurzaamheid en een dorp nieuw leven kan inblazen.

Door samen hun schouders onder dit unieke erfgoed te zetten, versterken de bewoners niet alleen hun boomgaarden, maar ook hun gemeenschap. ‘De levenskwaliteit van de bewoners wordt mee bepaald door deze groene ruimtes,’ besluit onze tuinman. ‘Het is een echte troef voor Zammelen.’

Deze blog is een bewerking van een artikel van Tara Hovelinck en vzw Histories